Trusence Her iddianın bir kaynağı var
Son güncelleme: 4 Kasım 2026 Ara English

Sözlük

Haberlerde sık geçen terimler, her biri birkaç cümleyle açıklanmış.

Açık ağırlıklı model
Eğitilmiş parametreleri, yani ağırlıkları, herkesin indirip kendi donanımında çalıştırabileceği ve değiştirebileceği şekilde yayımlanan model.
Açık kaynak
Kaynak kodu, herkesin okumasına, kullanmasına, değiştirmesine ve paylaşmasına izin veren bir lisansla yayımlanan yazılım.
API
Uygulama programlama arayüzü: bir yazılımın başka bir yazılımdan veri ya da hizmet istemesinin üzerinde anlaşılmış yolu.
Arka kapı
Bir sisteme olağan güvenlik önlemlerini atlayarak girmeyi sağlayan gizli yol; bir saldırgan tarafından yerleştirilebiliyor ya da bazı durumlarda bilerek konuluyor.
Benchmark (kıyaslama testi)
Sistemleri ölçüp karşılaştırmak için kullanılan standart görev seti; örneğin yapay zeka modellerinin matematik ya da kodlama sorularındaki, çiplerin hızdaki başarısı.
Büyük dil modeli (LLM)
Çok büyük miktarda metinle eğitilip sırada ne geleceğini tahmin etmeyi öğrenen; bu sayede yazabilen, özetleyebilen, çevirebilen ve soruları yanıtlayabilen model.
Cihaz üzerinde yapay zeka
Bir şirketin sunucularında değil, telefonun, dizüstü bilgisayarın ya da başka bir cihazın kendisinde çalışan yapay zeka.
CVE
Common Vulnerabilities and Exposures: bilinen her güvenlik açığına CVE-2026-12345 gibi bir kimlik veren, herkesin aynı açıktan söz edebilmesini sağlayan kamuya açık katalog.
Çıkarım (inference)
Eğitilmiş bir yapay zeka modelini bir yanıt almak için çalıştırmak; modeli eğitmenin karşılığı.
Çok modlu (multimodal)
Yalnızca metinle değil; metin, görüntü, ses ve video gibi birden fazla türde girdi ve çıktıyla çalışabilen yapay zeka modelini tanımlıyor.
Değerleme
Bir şirketin ne kadar ettiğine dair biçilen değer. Halka açık olmayan bir şirkette bu genellikle gelirine ya da kârına göre değil, yatırımcıların bir yatırım turunda hisseler için ödediği fiyata göre belirleniyor.
Fidye yazılımı
Kurbanın dosyalarını genellikle şifreleyerek kilitleyen ve açmak için ödeme isteyen kötü amaçlı yazılım.
GPU
Grafik işlem birimi: aynı anda çok sayıda basit hesap yapmak için tasarlanmış çip. Grafik için geliştirildi, yapay zekaya da uygun çıktı; bugün modelleri eğitmenin ve çalıştırmanın temel donanımı.
Halka arz
Özel bir şirketin hisselerini ilk kez borsada satışa çıkarması; bundan sonra hisseleri herkes alabiliyor.
HBM
Yüksek bant genişlikli bellek: üst üste istiflenip işlemcinin hemen yanına yerleştirilen, böylece veriyi çok daha hızlı ileten bellek çipleri.
İhracat kontrolleri
Hangi mal ve teknolojilerin yurt dışına, kime satılabileceğine dair devlet kuralları.
İstem enjeksiyonu (prompt injection)
Bir yapay zeka sisteminin okuduğu içeriğe, örneğin bir web sayfasına, e-postaya ya da belgeye talimat gizleyerek sistemin kullanıcısı yerine saldırganın talimatlarını izlemesini sağlayan saldırı.
Jailbreak
Yapay zekada, bir modeli güvenlik kurallarının ötesine geçirip reddetmesi gereken şeyi üretmeye ikna etmek için yazılan istem.
Kötü amaçlı yazılım
Bir bilgisayara ya da kullanıcısına zarar vermek için yapılmış her türlü yazılım: veri çalmak, casusluk yapmak, kontrolü ele geçirmek ya da sistemi bozmak için. Virüsler, casus yazılımlar ve fidye yazılımları bunun türleri.
Oltalama (phishing)
Saldırganın e-posta, mesaj ya da sahte bir web sitesi aracılığıyla güvenilir biri gibi davranıp insanları şifrelerini, paralarını ya da erişimlerini vermeye kandırdığı dolandırıcılık.
Öncü model (frontier model)
Döneminin en yetenekli yapay zeka modelleri; genellikle birkaç büyük laboratuvar tarafından çok yüksek maliyetle geliştiriliyor.
Robotaksi
Direksiyonda sürücü olmadan, kendi kendine giden araçlarla çalışan ve giderek daha fazla şehirde ticari olarak sunulan taksi hizmeti.
Sıfırıncı gün açığı (zero-day)
Yazılımın üreticisi bir düzeltme yayımlamadan önce saldırganların bildiği, çoğu zaman da kullanmaya başladığı güvenlik açığı: üreticinin yanıt vermek için sıfır günü olmuş demek.
Tedarik zinciri saldırısı
Hedefe doğrudan değil, onun güvendiği bir şey üzerinden, örneğin bir yazılım kütüphanesi, bir güncelleme ya da bir tedarikçi aracılığıyla ulaşan saldırı.
TPU
Tensör işlem birimi: Google'ın yapay zeka işleri için tasarladığı kendi çipi. Google'ın içinde kullanılıyor, Nvidia GPU'larına alternatif olarak bulut üzerinden başkalarına da kiralanıyor.
Uzaktan kod çalıştırma
Saldırganın fiziksel erişimi olmadan, ağ üzerinden başkasının makinesinde kendi kodunu çalıştırmasına olanak veren açık.
Veri merkezi
Çevrim içi hizmetleri ve giderek artan biçimde yapay zeka modellerini çalıştıran sunucular, depolama ve ağ ekipmanıyla dolu bina.
Yapay zeka ajanı
Yalnızca soru yanıtlamakla kalmayan, kendisine verilen bir hedef için adımlar planlayıp bunları tarayıcı, kod editörü ya da başka yazılımlar gibi araçlarla kendisi uygulayan yapay zeka sistemi.